Diyetisyen Hanne Nur Karataş
Diyabet Nedir?
Diabetes Mellitus (DM), insülin salınımı, insülin etkisi veya bu faktörlerin her ikisinde de bozukluk nedeniyle ortaya çıkan hiperglisemi ile karakterize kronik metabolik bir hastalıktır.
Diyabet, vücudunuzda pankreas adlı salgı bezinin yeterli miktarda insülin hormonu üretmemesi ya da ürettiği insulin hormonunun etkili bir şekilde kullanılamaması durumun da gelişen ve ömür boyu süren bir hastalıktır.
Diyabet Tanısı Nasıl Konulur?
Hastalığın tanısını koymak için aşağıdakilerden en az birinin var olması yeterli olmaktadır.
- Gün içinde herhangi bir saatte ölçülen kan şekerinin 200 mg/dL (serumda 180 mg/dl) veya üstünde olması, beraberinde çok su içme, sık idrara çıkma veya açıklanamayan kilo kaybı yaşanması,
- Açlık kan şekerinin 126 mg/dL (serumda 110 mg/dl) veya üstünde olması,
- 75 gram glukoz çözeltisi kullanılarak yapılan şeker yüklemesi testinden 2 saat sonra kan şekeri düzeyinin 200 mg/dL veya üstünde belirlenmesi.
Diyabet Belirtileri Nelerdir?
- İdrara çıkma sıklığının artması
- Artan susuzluk ve ağız kuruluğu
- Ellerde ve ayaklarda uyuşma ve karıncalanma
- Çabalamadan kilo verme
- Acıkma sıklığının artması
- Görüşün bulanıklaşması
- Ayaklarda özellikle ayak tabanında yanma
- Yaraların geç iyileşmesi
- Yorgun ve halsiz hissetme
- Sinirli olma gibi ruh halinde değişiklikler
- Ciltte kuruma ve genital bölgede kaşıntı
- Diş eti, vajina ve cilt enfeksiyonlarında artış
Diyabet Çeşitleri Nedir ?
Diyabet birkaç farklı türde görülebilir, 3 temel tipi bulunur. Bunlar ;
1-Tip 1 diyabet
2-Tip 2 diyabet
3-Gestasyonel diyabet (gebelik diyabeti)
Tip 1 Diyabet Nedir ?
Diyabet tanı kriterleri açlıkta, toklukta veya rastlantısal olarak bulunan kan şekeri düzeylerine göre yorumlanmalıdır. Kişinin 8 saat açlığı takiben bakılan kan şekeri 126 mg/dl. üzerinde ise veya Oral Glukoz Tolerans Testinin 2. saatindeki kan şekeri 200 mg/dl. üzerinde ise; polidipsi, poliüri gibi belirtilerin olduğu bireylerde herhangi bir zamanda bakılan kan şekeri 200 mg/dl’nin üzerinde ise “diyabet” olarak tanımlanır.
Tip 1 Diyabet Belirtileri Nedir ?
Tip 1 diyabeti olan kişilerde pankreas yeterli insülin üretemez. İnsülin eksikliği nedeniyle dolaşımdaki şeker hücre içine giremez ve enerjiye dönüştürülemez. Dolaşımdaki şekerin hücre içine girememesi kan şekerinin yükselmesine ve böbreklerden süzülerek idrarla atılmasına neden olur. Şekerin idrara geçmesi idrarla sıvı kaybına da neden olur ve bu kayıp karşılanmaz ise vücutta susuzluğa yol açar.
- Sürekli susama hissi/ağız kuruluğu.
- Çok su içme: İdrarla kaybedilen vücut suyunun eksikliğini gidermek için.
- Sık sık ve bol miktarda idrara çıkma: Dolaşımdaki fazla şekeri vücuttan atmak için.
- Gece idrara çıkma ve hatta yatağını ıslatma.
- Sık yemek yeme: Besinler ile alınan şeker hücre içine geçemediğinden ve enerji üretmek için kullanılamadığından açlık hissi olur. Başka bir deyişle varlık içinde (yüksek kan şekeri) yokluk (açlık) çekilir. Bu da sık yemek yemeye yol açar. Küçük yaştaki çocuklarda bu durum fark edilmeyebilir.
- Kilo kaybı: Hücrelerin içine şeker giremediği için, vücut enerji üretmek için kendi yağ ve proteinini yakmaya başlar. Yağ dokusu ve kas yıkımı nedeniyle kilo kaybı olur.
- Davranış değişikliği: Gece idrarını yapmak için çok sık uyanan kişi kaliteli bir uyku uyuyamaz, ayrıca şeker yüksekliği de davranış değişikliklerine neden olur.
- Diyabet belirtileri diyabetlilerin çoğunda bir aydan kısadır ve bu belirtiler fark edilemediği zaman çocuklar genellikle diyabetik ketoasidoz denilen koma halinde hastaneye gelirler. Ketoasidoz koması çok ciddi ve hayatı tehdit eden bir durumdur.
Tip 2 Diyabet Nedir?
Tip 2 diyabet, kandaki glikoz seviyesinin yüksekliği ile seyreden bir hastalıktır. Özellikle son yıllarda sağlıklı beslenmemek ve hareketsiz yaşam stiline bağlı olarak yaygınlığı artmaktadır. Diyabet hastalıkları arasında en yüksek oranda görülen diyabet tipi, tip 2 diyabettir. Tip 1 diyabetten farklı olarak vücut insülin üretir ancak üretilen insüline karşı direnç oluşur. Böylece insülin kullanılamaz ve kan şekeri yükselmeye devam eder. Tip 2 diyabet ile obezite arasında doğrudan ilişki bulunmaktadır.
Tip 2 Diyabet Belirtileri Nelerdir ?
Tip 2 diyabeti olan ve kan şekeri yüksek olan kişilerde;
- Sık idrara çıkma,
- Ağız kuruluğu,
- Çok su içme,
- Açlık hissi,
- Cilt yaralarının geç iyileşmesi,
- Kuru ve kaşıntılı bir cilt,
- Sık sık infeksiyon gelişmesi,
- Ellerde ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma görülür. Ancak bu belirtiler zaman içinde yavaş yavaş ortaya çıkar.
Gestasyonel Diyabet Nedir?
Gestasyonel diyabet nedir sorusuna en basit şekli ile gebelik diyabeti denilebilir. Bir tür diyabet (şeker hastalığı) hamile kadınlarda ortaya çıkan glukoz intoleransıdır. Kan şekerinin yükselmesiyle meydana gelen bu diyabet türü vücutta yeterince insülin üretilmemesi sonucuna bağlı olarak oluşur. Genelde fazla belirtisi yoktur ancak sık sık idrara çıkma ve su içme gereksinimi duyma gibi semptomları vardır. Belirli tedavi yöntemleri ile kontrol altına alınması mümkündür.
Ayrıca bu diyabet türü için özel beslenme yöntemi uygulanır. Dolayısıyla hamilelik sürecinde söz konusu olan sağlık sorununu dikkatli bir şekilde atlatmak için bazı alışkanlıkların değiştirilmesi gerekir.
Diyabet Tedavisi Nasıl Olmalıdır?
Diyabet tedavisinde amaç kan şekeri ayarını sağlamak diğer bir ifade ile kan şekeri yükselmelerini ve kan şekeri düşmelerini önlemektir. Bu ayarın sağlanması komplikasyonların gelişimini önlemek veya gelişmiş komplikasyonların seyrini yavaşlatmak için son derece önemlidir.
İyi bir diyabet kontrolü, kan şekeri seviyenizi mümkün olduğunca normale en yakın tutmak anlamına gelir. Bu durum, aşağıdakilerin yapılmasıyla sağlanabilir.
Sağlıklı Beslenme: Yenilen besinlerin özellikle karbonhidrat içeren besinlerin vücudun ihtiyacından fazla tüketilmesi kan şekeri seviyelerini yükseltir. Kan şekeri kontrolünün sağlanmasında diyabetli bireye özgü beslenme tedavisinin verilmesi önemlidir.
Diyabetli kişilerle diğer kişilerin besinlere olan gereksinimi aynıdır. Her insanın enerji, karbonhidrat, protein, yağ, lif, vitamin, mineral gereksinimi vardır. Bir kişide diyabetin olması bu gereksinimlerden birini veya birkaçını azaltması veya arttırması anlamına gelmez.
Egzersiz: Egzersiz, vücudunuzun glikozu etkili bir şekilde kullanmasını ve kan şekeri kontrolünü sağlar. Ayrıca, şişman tip 2 diyabetli kişilerin kilo kaybetmesine yardımcı olur.
İlaç/ İnsülin: İnsülin, besinlerle kana geçen şekerin vücut tarafından kullanılmasını sağlayan ve böylece kan şekeri yükselmelerini önleyen bir hormondur. Tip 1 diyabetli kişilerin yaşamak için insüline gereksinimi vardır. İnsülin bağımlılık, alışkanlık yapacak bir madde değildir. İnsülin yaşam için elzemdir. Vücut insulin yapmıyor ise dışardan enjeksiyon yolu ile vücuttaki eksikliği yerine koymak gerekir. Tip 2 diyabetli kişilerin kan şekerinin ayarını sağlamak için ağızdan alınan ilaçlara veya insüline gereksinimleri olabilir.
Diyabette iyi bir tedavinin ve tedaviye uyumun iyi sonuçlar verdiğini biliyoruz. Diyabet olduktan sonra önlem, diyabetik komplikasyonların erken tespitini ve önlenmesini içerir. Fakat diyabetin ortaya çıkmadan önlenmesi, riskli kişilerin diyabetten korunması da mümkündür. Günümüzde diyabeti önlemek amacı ile yapılan önemli çalışma sonuçları yaşam tarzı değişikliklerinin yani sağlıklı beslenme alışkanlıklarının kazanılması için de uzmanlara başvurulmalıdır.