Obezite Nedir ve Neden Bu Kadar Yaygınlaşıyor?

Diyetisyen Hanne Nur Karataş

Günümüzün en büyük sağlık problemlerinden biri olan obezite, yalnızca estetik bir sorun değil, aynı zamanda ciddi sağlık riskleri taşıyan bir durumdur. Dünya genelinde obezite oranlarının hızla artmasının temel nedenleri arasında hareketsiz yaşam tarzı, yanlış beslenme alışkanlıkları ve stres bulunuyor. Peki, obezite tam olarak nedir ve nasıl önlenebilir?

Obezite Nedir?

Obezite, vücutta aşırı yağ birikimi sonucu ortaya çıkan bir sağlık sorunudur. Dünya Sağlık Örgütü’ne (WHO) göre, bir bireyin vücut kitle indeksi (VKİ) 30’un üzerindeyse obez kabul edilir. VKİ, bir kişinin kilosunun boyuna oranlanması ile hesaplanır ve obezitenin derecesini belirlemek için önemli bir araçtır.

Obezite Belirtileri Nelerdir?

Obezite belirtileri arasında en belirgin olanı fazla kilo alımıdır. Bununla birlikte, obezite aşağıdaki belirtilerle de kendini gösterebilir: fiziksel aktivitelerde zorlanma, nefes darlığı, yorgunluk hissi, eklem ağrıları, uyku apnesi, insülin direnci ve tip 2 diyabet riskinin artması gibi sağlık sorunlarına yol açabilir. Ayrıca, obezite kalp hastalığı, yüksek tansiyon, kanser ve psikolojik sorunlar gibi ciddi komplikasyonlara da neden olabilir.

Obezitenin Nedenleri

1. Hareketsiz Yaşam Tarzı: Günlük fiziksel aktivitelerin azalması, masa başı işlerin yaygınlaşması ve teknolojinin günlük hayatımızdaki rolünün artması, obezitenin en yaygın nedenlerinden biridir.
2. Yanlış Beslenme Alışkanlıkları: Yüksek kalorili, işlenmiş gıdaların tüketimi, fast food kültürü ve düzensiz öğünler, kilo alımını hızlandırır.
3. Genetik Faktörler: Ailede obezite geçmişi olan bireylerin obez olma riski daha yüksektir. Genetik yapı, metabolizma hızı ve yağ depolama şekli gibi faktörleri etkileyebilir.
4. Stres ve Duygusal Yeme: Stresli dönemlerde bazı insanlar duygusal yeme alışkanlığı geliştirir. Bu da yüksek kalorili gıdalara yönelmeye ve aşırı yemek yemeye yol açar.

Dünyada Obezite

 Obezite, hemen hemen tüm toplumlarda cok yaygın görülen bir sağlık sorunudur. NCD-RisC Grubu tarafından yapılan tahminlere göre dünya genelinde 18 yaş ve üzeri yetişkin nüfusta, yaşa göre standardize edilmiş obezite prevalansı, 1975 yılında erkeklerde %3,2 ve kadınlarda %6,4 iken; 2014 yılında sırasıyla %10,8 ve %14,8’e yükselmiştir. Buna göre yetişkin erkeklerin %2,3’ü ve kadınların %5’inde obezitenin ciddi boyutta (BKİ≥35 kg/m2 ) bulunduğu, erkeklerin %0,6’sı ve kadınların %1,6’sının morbid obez olduğu gösterilmiştir.

Küresel Hastalık Yükü (Global Burden of Disease: GBD) Obezite İşbirliği Grubu’nun 2015 yılı raporuna göre, dünyada obez nüfus 711,4 milyona (107,7 milyon çocuk ve 603,7 milyon yetişkin) ulaşmıştır. DSÖ tahminlerine göre, 2016 yılında dünya genelinde, yetişkinlerin %39’u fazla kilolu ve %13’ü obezdir. Obezite, özellikle yüksek gelirli ya da üst-orta gelir grubundaki ülkelerin sorunu olsa da, tahminler gelişmekte olan ülkelerde de obezitenin hızla artacağını ortaya koymaktadır.Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Üçüncü Ulusal Sağlık ve Beslenme Araştırması (National Health and Nutrition Examination Survey III; NHANES III)’nın 2011-2012 yılı değerlendirmesine göre; ABD’de 20 yaş ve üzerindeki yetişkinlerin %34,9’u ve 2-19 yaş grubu çocuk ve adolesanların %16,9’u obezdir.Tahminler, 2030 yılında pek çok eyalette obezite sıklığının %50’ye varacağını ön görmektedir. Avrupa ülkelerinde de benzer prevalans artışları söz konusudur.

Türkiye’de Obezite

Ülkemizde yetişkin toplumunda obezite prevalansı, %30’luk kritik yüksek oranı aşmıştır. Obezite sıklığı kadınlarda daha yüksek olmakla beraber, son yıllarda erkeklerdeki hızlı artış da dikkati çekmektedir. Türkiye’de obezite prevalansının, 1997-98 yıllarında 540 merkezde gerçekleştirilen, 20 yaş ve üstü 24788 kişinin incelendiği Türkiye Diyabet Epidemiyoloji (TURDEP-I) Çalışmasında, %22,3 (kadın %30, erkek %13) olduğu saptanmıştır. Yaklaşık 24 bin kişinin tarandığı TOHTA araştırmasında obezite prevalansı %25 (kadın %36, erkek %21,5) olarak saptanmıştır.

Obezitenin Sağlık Üzerindeki Etkileri

Obezite, sadece kilo alımından ibaret bir sorun değildir. Aşağıda, obezitenin neden olabileceği bazı sağlık sorunları yer alıyor:

• Tip 2 Diyabet: Obezite, insülin direncini artırarak tip 2 diyabet riskini yükseltir.
• Kalp Hastalıkları: Yüksek kolesterol ve tansiyon, obez bireylerde yaygın olarak görülen sorunlardır ve kalp krizi riskini artırır.
• Eklem Problemleri: Aşırı kilo, eklemler üzerinde baskı oluşturarak eklem ağrıları ve osteoartrit gibi rahatsızlıklara yol açabilir.
• Uyku Apnesi: Obez bireylerde sık görülen bir başka sorun ise uyku apnesidir. Bu durum, gece boyunca solunumun durmasına neden olabilir.
  

Obezite ile Mücadelede Doğru Adımlar

Obezite ile mücadele, yaşam tarzı değişikliklerini ve bilinçli beslenme alışkanlıklarını gerektirir. İşte obeziteyi önlemek ve tedavi etmek için izlenmesi gereken bazı yollar:

1. Dengeli ve Düzenli Beslenme: Beslenme alışkanlıklarınızı gözden geçirerek daha dengeli ve besleyici gıdalar tüketmeye özen gösterin. İşlenmiş gıdalardan uzak durun, daha fazla sebze, meyve ve tam tahıl tüketin.
2. Fiziksel Aktiviteyi Artırın: Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta fiziksel aktivite yapmaya çalışın. Yürüyüş, yüzme, bisiklet gibi sporlar, kilo kontrolünde etkili olabilir.
3. Stres Yönetimi: Stresi yönetmek, duygusal yeme alışkanlığını kontrol altına alabilir. Meditasyon, yoga ve nefes egzersizleri, stres seviyenizi düşürmeye yardımcı olabilir.
4. Uyku Düzeni: Yeterli uyku almak, kilo yönetiminde büyük önem taşır. Günde 7-8 saat uyumaya özen gösterin.

Son olarak şunları eklemek isterim:

Obezite, modern yaşamın beraberinde getirdiği önemli bir sağlık sorunudur. Ancak doğru beslenme alışkanlıkları, düzenli egzersiz ve sağlıklı bir yaşam tarzı ile bu sorunla başa çıkmak mümkündür. Ben, obezite ile mücadelede bireysel farkındalık ve profesyonel destek almanın önemini vurguluyoruz. Obezite önlenebilir bir hastalık olduğunu ve çözümü sizlerin elinde olduğunu bilmelisiniz. Unutmayın, her küçük adım, daha sağlıklı bir geleceğe doğru büyük bir adımdır.